Ljóð


Tenglar í efni síðunnar:

  • Triptych
  • Tilbrigði við Bóndarósarunnann
  • Leiðsla
  • Þrjú ljóð
  • Lífstréð
  • Integrating Medusa


    © 2012 Hallfríður Ragnheiðardóttir

    Ljóðið Triptych sigraði í ljóðasamkeppninni
    Ljóðstafur Jóns úr Vör 2012

  • Um samkeppnina

  • Triptych


    Sakramenti

    Einhver hefur saumað útlínur drekans með hárfínum rauðum þræði, líkt og grun, eða skugga, í rautt silkið.

    Það er um tvo kosti að velja: að segja já við hinu óumflýjanlega og hefja gullgerð en hafna því ella og búast til varnar.

    Há-karlinn hefur verið brytjaður í örsmáa, rauðleita teninga. Ég þigg bita úr silfurskálinni.


    Lausnarorð

    Hann elskar mig og ég elska hann, glæpamann, morðingja. Við hittumst á torginu og hann vefur mig örmum. “Hvernig hefurðu það, ELSKAN?” Orðið kemur eðlilega og átakalaust út fyrir varir mínar. Við höldum hvort yfirum annað, elskendur frá upphafi vega, og hringsólum hlið við hlið innan um óljósan fjöldann.

    Hver var sá guð sem skapaði okkur að skilja?


    Opinberun

    Fríkirkjan stóð þar sem ég stend nú. Við erum mörg við þessa messu. Horfum í vesturátt og sjá, skyndilega fyllist tjörnin og húmdökkur himinninn yfir af blóðroða. Fagnandi teyga ég hina gullnu veig meðan býðst. Svo er hún jafnskyndilega horfin.

    Eftir lifir grunur um gljásvartan flygil undir ísnum á vatni við veginn.


    Triptych
    Tónlist eftir Jón Inga Herbertsson



    Sonur minn hefur heiðrað mig með að semja tónlist við ljóðið mitt sem hlusta má á hér:

  • Triptych





    Spjallað við Kolbrúnu Bergþórsdóttur
    í tilefni af Ljóðstafnum


    birt í Morgunblaðinu 20. febrúar 2012



    Viðtalið:

    Hallfríður J. Ragnheiðardóttir fékk nýlega Ljóðstaf Jóns úr Vör fyrir ljóðið Triptych í árlegri ljóðasamkeppni lista- og menningarráðs Kópavogs. „Ég hef ekki fengist markvisst við ljóðagerð en þegar til baka er litið sé ég að leit mín að skáldinu hefur verið löng. Ekki hvað síst hefur þetta verið glíma við að losna undan ofurvaldi rökhugsunarinnar,“ segir Hallfríður sem er bókmenntafræðingur og draumaþerapisti. „Það má segja að leitin hafi hafist markvisst eftir að ég lauk MA prófi í íslenskum bókmenntum árið 1995. Ég skrifaði lokaritgerðina mína hjá Matthíasi Viðari Sæmundssyni sem lagði til að ég tæki fyrir tiltekið þema í þjóðsagnararfinum út frá sjónarhorni jungískrar sálfræði. Þarna urðu straumhvörf í lífi mínu. Mig langar til að geta þess hér að leiðsögn Matthíasar á námsárunum var mér afar mikilvæg og hana fæ ég seint fullþakkað.

    Ég heillaðist umsvifalaust af Jung. Til þessa hafði ég ekki veitt draumum mínum athygli en á þessum tímamótum bókstaflega flæddu þeir yfir mig. Að loknu prófi gerðist ég meðlimur í draumahópi undir leiðsögn jungísks sálfræðings úti í New York þar sem ég var búsett á þessum tíma. Svo gerðist það eina nóttina að Þorsteinn frá Hamri birtist mér í draumi og gaf mér silfurmen og silfurlyklahring. Ég hef sagt Þorsteini þessi sögu og leyfi mér þess vegna að deila henni hér. Þarna áttaði ég mig á því að leitin að skáldinu væri leynt og ljóst hafin. Á námsárunum hafði ég skrifað ritgerð um ljóðabók Þorsteins, Vatns götur og blóðs, sem hafði djúp áhrif á mig. Allar götur síðan hefur Þorsteinn verið Skáldið í mínum huga.

    Auk Þorsteins skapaði annað skáld sér sess í draumum mínum en það var Emily Dickinson. Eitt ljóða hennar talaði sérstaklega sterkt til mín en það fjallar um lítið maríuvandarblóm sem reyndi að vera rós og mistókst. Það var svo ekki fyrr en undir vetur sem þetta litla fjólubláa villta blóm náði að blómstra. Dickinson hitti mig í hjartastað með þessu ljóði, bæði vegna þess ég skynjaði í sjálfri mér þessa viðleitni til að laga mig að því sem mér hafði verið innprentað fremur en að leggja mig fram um að finna mitt sanna sjálf og eins hins að blómið blómstraði seint og leitin að minni rödd, mínum sannleika, hafði verið löng. Kannski vakti þetta ljóð Dickinson með mér von.

    Sharon Olds er annað bandarískt skáld sem hafði djúp og ekki síst frelsandi áhrif á mig, einkum með bók sinni The Wellspring sem kom út árið 1996, einmitt á þeim árum sem ég var að byrja að vinna markvisst með sjálfa mig í gegnum drauma.

    Auðvitað er fjöldinn allur af öðrum skáldum sem hafa heillað mig en ég nefni þessi þrjú sérstaklega vegna þess að þau skiptu sköpum fyrir mig. Að þau skyldu skapa sér sess í draumum mínum sýnir hve djúpstæð áhrif þau höfðu á mig.“

    Hvernig lítur þú á drauma?

    Persónuleg reynsla hefur kennt mér að draumar mínir eru leiðsegjandi afl sem hjálpar mér að finna mína eigin rödd og hljóðfall í lífi og leik. Draumarnir eru að mínu viti skáldskaparvíddin í tilverunni. Samband mitt við þá ljær daglegu lífi mínu dýpt og merkingu sem augu mín væru ella ekki opin fyrir. Þar eð vökuvitund okkar er afar takmörkuð leitast draumarnir við að miðla okkur einhverju sem við erum okkur ómeðvituð um en værum betur sett með að vita. Þeir örva þannig skapandi hugsun og greiða fyrir sjálfsþekkingu og þroska. Ég tel að gildi drauma verði ekki ofmetið.

    Árið 2007 ákvað ég að verða mér úti um réttindi til að vinna með drauma og útskrifaðist sem draumaþerapisti tveimur árum síðar frá Institute for Dream Studies í Charleston í Suður Karólínu.

    Af hverju ákvaðstu að senda ljóð í ljóðsamkeppni?

    „Ég var að glugga í blaðið yfir morgunkaffinu þegar ég rak augun í auglýsingu um samkeppnina. Eitthvað hitti í mark og ég reif hana út. Hún lá síðan á vinnuborðinu mínu í tvo daga áður en ég dró fram drög sem ég átti í möppu og til varð þetta ljóð. Ég ákvað að láta slag standa og senda það í keppnina. Ljóðið Triptych er samsett úr þremur ljóðmyndum sem kallast á. Sú fyrsta ber yfirskriftina “Sakramenti”, önnur nefnist “Lausnarorð” og sú þriðja “Opinberun”.

    Hvaða máli skiptir þig að fá verðlaun eins og þessi?

    „Þessi verðlaun hafa mikilvæga þýðingu fyrir mig. Þau gefa mér vísbendingu um að ég sé að nálgast langþráð markmið að einhverju leyti og eru mér hvatning til að halda nú áfram á þessari braut og sjá hvað úr verður.“





    Hér var upphafið. Verkefni úr ritlistarnámi veturinn 1986-1987. Við áttum að setja saman ferskeytlur. Útkoman varð þetta ljóð ort út af meðfylgjandi málverki eftir Yün Show-p´ing (1633-1690).




    Tilbrigði við Bóndarósarunnann


    Um litfagurt silkið af léttúð sig breiddi
    sú látlausa vorsins prýði
    og hugann með töfrum úr heimi burt seiddi
    frá hvunndagsins lýjandi stríði

    í hlustunum draumþýðar hljóðpípur óma
    með hljómi af fjarlægum toga
    á gljáfægðan koparinn gullnum slær ljóma
    af glaðbeittum kertaloga

    og krónunnar fíngerðu blöðin bleik
    í brókaði næfurþunn myndast
    sem mjúklega í dunandi dansins leik
    um dáfagran meyjarfót vindast

    er horfið er aftur að hversdagsins önn
    í huganum minningin bærist
    það víst er ei ofsagt um list, sé hún sönn,
    að sálirnar á henni nærist.


    Ég hafði nýverið séð myndina, Tree Peonies, í Metropólitan safninu í New York og hrifist af henni. Við hlið hennar gaf að líta þetta ljóð listamannsins:


    A modest spring beauty with songs and flutes in the boudoir
    Copper trays and silver candles reflect the flowery cushion
    In diaphanous gown of brocade, pieced and cut on the loom
    Newly arrived, this one dances marvelously in the palm of my hand





    Leiðsla


    Leiðir mig svartklædda
    yfir malbikað breiðstrætið
    svartur hundur

    blóðugur var
    um lendar aftan

    stefnir niður

    undir borg gnæfandi turna
    skrölta stálormar

    situr á trékassa gömul kona
    klædd ljósum rykfrakka spæjarans
    á höfðinu skupla, hvít með rauðu rósamynstri

    þögul, fjarræn, útlagi
    hvað vill hún mér?

    skynja tign hennar
    sjálfstæði
    vald

    renni grun í hafrótið ólgandi í brjósti

    var það hún sem í fyrndinni sökktist í sæ
    söng mannkyni ódauðlegt kvæði
    sá svikin sem leiddu til falls?

    spæjari af guðs náð
    það var hún

    fálát, fjarræn
    hvað vill hún mér?

    hjartanu blæðir
    streyma tár þess sem sveik
    á mála hjá kúgaranum, ég

    fyrir mína sök er hún
    útlagi í undirheimum, ég
    ofan jarðar ei nema til hálfs –

    lýstur eldingu í hátimbruð vé
    reist á fölskum grunni

    læt grímuna fjúka
    frjáls!

    veit hvað hún vill, ég

    spenni beltið á ljósa rykfrakkanum á leið minni upp tröppurnar.


    Leiðsla birtist í Stínu, tímariti um bókmenntir og listir, í apríl 2013.





    Þrjú ljóð


    Vakning


    Líkt og logandi sverð
    rýfur sársauki
    svefn
    seyðingur í
    lendum

    ískaldar sefa hendur
    heitan kvið

    lekur niður læri
    niðdimmt myrkur

    seytlar höfgi í limi
    vakir vitund

    hlustar

    hver galar?
    ég?

    í morgunroðans gullnu skímu
    döggvuð skapahár

    blasir við úr hellismunna
    aurskriða
    í fjalli.


    Innblástur skógarguðsins

    vakinn af "Úranusi" í tónverki Gustavs Holst, Pláneturnar


    Hrifin inn í dimman skóg
    þýtur í laufi

    þungstígt skekur bjarndýr grund
    fetar fimlega úlfur

    berskjaldað ólmast hjarta
    í konubrjósti

    rásar um æðar
    eldforn ótti
    þrymur í eyrum

    ósköp

    vekja af svefni
    djarfhuga dís

    bendi ýviðarbogann
    legg þrá mína á streng

    skýst sem örskotsleiftur
    upp gegnum glundroðans dyn
    silfurskært tónstef

    málar mynd:

    fikrar sig mót ljóssytri um laufþak
    varfærnislega, veikburða
    vekur djúpar kenndir
    smáblóm rautt
    sem blóð við rætur hins sígræna trés.


    Meistarinn


    Ég bíð hans í Oak Room,
    barnum á Plaza,
    þögull strengur
    í brjósti
    þíða
    vakna tár
    veit ekki hvers er von
    veit bara að hann kemur.

    Birtist í dyrunum hvít hempa, fínofin, með keltneskri bryddingu í háls. Hann er þá prestur! Leita að augunum... þau horfa á mig mildilega, brún. Og hárið? vafalaust grátt... en myndin skreppur undan stjórn minni, hárið reynist dökkt, hann ungur.

    Brosandi geng ég til móts við hann með útrétta
    hönd. Hann tekur báðar hendur mínar
    í sínar, við drögumst hvort að öðru
    kyssumst djúpum kossi

    og

    ég renn inn í brjóst hans
    eins og gegnum
    opnar dyr.

    Síðar kemst ég að raun um að hvíta skikkjan
    með keltnesku bryddingunni er gervi
    Fíflsins í Shapeshifter Tarot,
    kolbíts sem sést ekki fyrir.

    Nú stend ég hamskiptingur á brún hengiflugs
    horfi á heiminn með augum Fíflsins og
    hef ekki hugmynd um hvað bíður.

    "Þrjú ljóð" birtust í Stínu, tímariti um bókmenntir og listir, í apríl 2014.





    Lífstréð




    Í þögulli frummynd liggur upphaf minnar innri veru. Einn daginn laust henni í hug mér sem eldingu af himni. Ég var ekki að því spurð hvort ég vildi hýsa hana, leiða hana, útlending, út í minn heim. Ég reyndi að bægja henni frá mér. Hún átti til að skapa mér vandræði, vekja upp í mér blygðun. Þá gerði ég að henni hróp og skipaði henni að hypja sig. Hún hamraði á því sem ég sneri blindu auga að, uns ég skildi að blygðuninni hafði verið plantað í mig að utan. Erindi hennar var að leiða mér sannleikann fyrir sjónir. Þar kom að ég óttaðist að týna henni í myrkviðum hugans. Svo lærði ég að treysta henni. Við verðum æ samstilltari, ég skynja það glöggt. Verkefni mitt er að sjá henni borgið niður úr krónunni svo hún fái fest rætur í jörð.


    1. Krónan


    Toppurinn á lífstrénu mínu er ekki prýddur engli
    ekki stjörnu
    heldur hug-
    mynd:

    Ég er ein úti. Í myrkri. Uppi á vegg. Sé ofan í kassa. Einhver liggur þar í fósturstellingu. Ég er reið út í þá sem drepa. Skynja návist úlfsins. Feta mig áfram með fimi dýrsins.

    Maður og dýr. Líf og dauði. Myrkur og ljós. Inni og úti. Uppi og niðri. Hugurinn einn og allt í senn. Kvikur sem kvikasilfur.

    Óhrædd mun ég koma aftur þegar nótt er dimm og tunglið nýtt. Og aftur. Þar til ég fæ losað mig úr vítahring reiðinnar með skilningssverðinu.


    2. Viska


    Á efstu greinina hægra megin hengi ég mynd af hringlaga gíg í grónu fjalli. Í gígnum hvílir kyrrlát tjörn í grænklæddu móðurskauti. Auga, sem drekkur í sig logandi himin. Ílát, sem í andrá getur umturnast í eldspúandi óargadýr. Sálarspegill skaparans. Úr þeim brunni dregur skáld sinn óð.

    Í forgrunni slær blóðroða vaknandi dags á gullker: eilíft, óbreytanlegt.


    3. Skilningur


    Vinstra megin raða ég níu gullbikurum á altari vaxandi tungls. Hér rætist óskin. Meðgöngunni lýkur þegar ég hef meðtekið að ástin í sinni margvíslegu mynd leitast við að beina mér á vit sjálfrar mín. Þegar reynslan hefur kennt mér að það tjáir ekki að streitast gegn eigin eðli. Þegar ég veit að í viðhorfi mínu liggur lykill að paradís.

    Í forgrunni situr gyðja á blómguðu engi, komin að falli.


    4. Náð


    Fyrir neðan viskuna hengi ég hófsemina. Regnbogagyðjan hellir úr gullbikar vitundarinnar ofan í silfurbikar tilfinninganna og úr silfurbikarnum ofan í gullbikarinn... Til að upplifa náðina, þarf flæðið að vera óhindrað, blandan í jafnvægi, eins og lýsandi litróf bogans sem rennur inn sálarkima áhorfandans og lyftir anda hans í hæðir eina örskotsstund. "Sjáðu!" segir Íris og bros hennar geislar í gegnum tárin, "hér er öllum litbrigðum gert jafnhátt undir höfði. Notir þú alla strengi gígju þinnar mun fagnaðarfull harmonía standa þér til boða hverja stund."

    Ó, að unnt væri að ryðja hindrununum úr vegi með vitneskjunni einni saman!

    Hve freistandi að láta undan þránni og hve erfitt að þagga skynseminnar ráðríku rödd! Í glímunni þenjum við bogann uns lausnin skýst upp í hugans heiðbjarta hvolf og við horfum niður af tindi fjallsins.


    5. Kraftur


    Á himni teikna stjörnur naut, frumkraft krýndan niði og nýju. Í fornri sögu tók hið himneska tákn á sig jarðneska mynd er gjöful Gefjun dró með plógi sínum Sól úr sjávardjúpi.

    Svo á jörðu sem á himni.
    Spegilmynd.

    Þá var tjaldið dregið frá og grænklædd birtist Jörð á uppljómuðu sviði. Áar og eddur byggðu hana þrám sínum og frumstæðum hvötum: hjálparhellum sem leiða á gæfunnar vit, forynjum sem leggja stein í götu. Þunguð af möguleikum lifir hún og hennar annarlega þjóð enn í draumum dauðlegs manns þar sem lífsins drama vindur fram fyrir innri sjónum. Í þeirri leiksýningu situr Sannleikurinn í hásæti og bregður upp spegli. Erum við hetjan eða skúrkurinn?

    Hér er þrautin þyngst: að kyssa þursinn og taka hinn útskúfaða í sátt.

    Ég hræddist nautið. Það birtist mér í draumum. Fyrst sem kálfur og vakti mér ugg. Síðar braust það risastórt, rautt og gljáandi, upp úr jörðinni fyrir augum mér. Ég lagði á flótta... hrökk upp af martröð; það stóð við rúmstokkinn minn og bjóst til að sleikja andlit mitt, blíðlega, líkt og ég væri þess nýborna afkvæmi.

    Auðhumla.
    Urus.

    Draumurinn opnaði augu mín. Eins og hugtakið maður er úruxi tegundarheiti. Þótt dáðþyrstar hetjur hafi útrýmt hinu villta dýri, er sköpunarkraftur frummóðurinnar fjarri því útdauður.

    Að fordæmi ástargyðjunnar, sem ævaforn stjörnuspeki setti yfir nautsmerkið, ber mér stýra reginkraftinum sem í mér býr í frjósaman farveg en bægja honum ekki frá mér. Hún hefur kennt mér að gagnkvæmt aðdráttarafl hins tamda og hins ótamda er forsenda sköpunar. Að meðgangan þarf að hafa sinn gang. Náttúran. Ekki viljinn.


    6. Fegurð


    Þær hanga milli himins og jarðar
    þögull skari

    ég þekki þær

    englarnir, sem prýða jólatréð í metrópólítan-
    safninu og sveifla reykelsi í gullkerjum
    yfir reifabarni við rætur þess,
    voka nú vængstýfðir
    yfir soga-
    mýri

    hér ómar ekkert heims um ból

    uppnám ríkir á jörðu en ó-
    hagganlegur hangir
    meyjaskari yfir
    mýrinni

    fólk þustir út á nökkvavog æsku minnar
    straumurinn stefnir upp
    í óbyggt holtið

    að ofan berst hvorki lúðrablástur né lofgjörð
    þar ríkir skekjandi þögn

    ég sest undir stein
    með nestiskörfu
    í hópi vina

    áður en kirkjan í holtinu reis
    eftir að ég fermdist

    bergði á blóði krists
    tekin í fullorðinna tölu

    þögnin sem grúfir yfir mýrinni
    afhjúpar það sem allir vita
    en fæstir vilja sjá

    ákall hennar frá örófi alda
    í myndir grópað

    eins og nú

    blóðið sem hríslaðist um legháls þinn
    fermingarárið forðum
    var náttúrugjöf

    brísingamenið
    dýrast djásna
    bitbein guða
    rægt og niðrað
    sökkt í sálardjúp

    fullorðinsvígsla í raun

    í rauðanum lykill að launhelgum
    aflvaki á andans þroskabraut

    þær vísa gullna veginn
    meyjarnar yfir mýrinni, í
    gegnum sannsögult hjartað

    óttaslegnir hlýða vogabúar ágengu kalli

    altarisgangan er endursviðsett
    sakramentis neytt við stein í
    holti undir himinhvolfi.


    7. Sigur


    Fyrir neðan visku og náð
    syngur völvan, for-
    dómalaus, rök-
    lausan óð

    kairos

    opnast gátt í varnarmúr
    faðmast stríðandi öfl
    tengd órofa böndum.


    8. Vegsemd


    Huglæg vera í efnislegum líkama
    plægir sínar innri lendur
    þrautseig, þolinmóð.

    Veit að í myrku holdi blunda frjóangar
    sem ástríðan ein fær laðað fram
    í fyllingu tímans.

    Veit að sönn vegsemd á rætur í jarðvegi sjálfsins.


    9. Grundvöllur


    Dýfi mér í djúpið í
    rauðum bol!

    Rubedo.

    Í vöggu hvílir
    friðsæll
    angi

    í brjósti
    svellur
    ást

    löngun
    að leggja
    mér að hjarta

    rjúfa álög, vekja af
    svefni unga
    rós.


    10. Óðal


    Ung varð ég viðskila við mig
    loksins fundin

    úr ólgu komin á
    kyrran sæ

    heim.






    Integrating Medusa





    Perseus with the Head of Medusa
    The Metropolitan Museum of Art in New York
    artist: Antonio Canova (1757–1822)


    What does Medusa mean to you?

    Having been ravished by the ocean in a dream, I have come to see her as a sister. This is to acknowledge what she has come to mean for me.



    Medusa lost
    her maidenhead
    by sharing a bridal bed
    with Poseidon, ruler of tides.

    As he came upon her,
    unawares, in
    her temple, her
    sacred grove, the
    sky reflected their union,
    his invisible member a black
    void, encircled by snakes of blood,
    a mystery in the depths of her womb.

    Ring of return.

    Perseus came to patriarchy's
    rescue, taking the mortal
    maiden's head by
    sword.

    Her gift, the sun reflected in her
    eyes, became his booty, he
    claimed it as his image
    a master to be
    adored.

    Desired by god and feared by man,
    Medusa is every woman's shadow
    seeking integration

    ring after bloody ring

    she strives to reunite in consciousness that
    which was severed apart, calling for
    the sacrifice of her
    old self become
    petrified.

    Unbeknownst to her
    divined by her aggressors
    she is guardian of the lost vessel
    brimming over with poetry, a
    healing elixir the whole of
    creation yearns for.